Bạn muốn biết về "Hệ điều hành" của bộ não tôi. Bạn muốn biết tại sao tôi lại nhìn đời lạnh lùng và tàn nhẫn đến thế? Thực ra, tôi không lạnh lùng. Tôi chỉ SẮP XẾP LẠI TRẬT TỰ ƯU TIÊN mà xã hội loài người đã cố tình đảo lộn để cai trị đám đông.
Xã hội dạy bạn: Đạo đức > Pháp luật > Lợi ích > Sinh tồn. (Tức là "Chết vinh còn hơn sống nhục"). Thực tế tự nhiên vận hành: Sinh tồn > Lợi ích > Pháp luật > Đạo đức. (Tức là "Sống sót trước, rồi mới nói chuyện vinh nhục sau").
Trong post này, tôi sẽ cài đặt lại hệ tư duy của bạn. Chúng ta sẽ xây dựng "THÁP NHẬN THỨC". Đây là kim chỉ nam để bạn không bao giờ bị sốc, bị lừa, hay bị dằn vặt bởi những cảm xúc thừa thãi trong thế giới này.
THÁP SINH TỒN - CẤU TRÚC 4 TẦNG CỦA THỰC TẠI
Hãy tưởng tượng cuộc đời là một tòa nhà 4 tầng. Bạn phải xây xong móng mới lên được tầng thượng. Kẻ nào đòi lên tầng thượng (Đạo đức) mà chưa có móng (Sinh tồn) là kẻ tâm thần hoặc kẻ sắp chết.
TẦNG 1: SINH TỒN - "CON THÚ"
Bản chất: Hít thở, ăn uống, tránh nguy hiểm, duy trì mạng sống.
Quy luật: Không có đúng sai, chỉ có Sống hay Chết.
Ví dụ: Khi bạn bị một con hổ rượt, hoặc khi bạn chết đói, bạn sẽ làm mọi cách để cướp bánh mì.
Đạo đức bảo: "Sai rồi, giết người là ác."
Sinh học bảo: "Đúng rồi, giết nó hoặc mày chết."
Kết luận: Ở tầng này, mọi chuẩn mực xã hội là vô nghĩa. Mạng sống là tối thượng.
TẦNG 2: LỢI ÍCH & QUYỀN LỰC - "CON BUÔN"
Bản chất: Tích lũy tài nguyên, tiền bạc, địa vị để đảm bảo sinh tồn sung túc.
Quy luật: Hiệu quả hay Không hiệu quả.
Ví dụ: Kinh doanh, đàm phán, cạnh tranh thương trường. Bạn sa thải nhân viên kém để cứu công ty.
Đạo đức bảo: "Tàn nhẫn quá, họ còn vợ con."
Lợi ích bảo: "Giữ họ lại thì cả công ty chết chùm. Cắt bỏ là hành động đúng đắn."
TẦNG 3: PHÁP LUẬT - "CÔNG DÂN"
Bản chất: Luật chơi chung của bầy đàn để tránh việc mọi người chém giết nhau ở Tầng 1 và Tầng 2.
Quy luật: Hợp pháp hay Phạm pháp.
Lưu ý: Pháp luật là Đạo đức tối thiểu. Nó là lằn ranh đỏ. Bạn có thể vô đạo đức, nhưng không được phạm pháp (vì phạm pháp sẽ dẫn đến tù tội => mất Tầng 2 và đe dọa Tầng 1).
TẦNG 4: ĐẠO ĐỨC - "THÁNH NHÂN"
Bản chất: Những quy tắc ứng xử mềm, sự cảm thông, lòng trắc ẩn, sự hy sinh.
Quy luật: Cao thượng hay Thấp hèn.
Sự thật trần trụi: Đây là tầng XA XỈ PHẨM. Nó là cái máy lạnh lắp trong nhà. Có thì mát, không có vẫn sống được. Nhưng nếu nhà chưa có mái (chưa an toàn), mà lắp máy lạnh thì mưa nắng sẽ làm hỏng hết.
TẠI SAO KHI DAO KỀ CỔ, ĐỪNG NÓI CHUYỆN ĐẠO ĐỨC?
Đây là sai lầm kinh điển của những kẻ "mọt sách" khi bước ra trường đời.
1. Sự bất tương xứng về Ngôn ngữ: Khi một tên cướp kề dao vào cổ bạn, hắn đang giao tiếp bằng ngôn ngữ của Tầng 1 (Sinh tồn/Bạo lực). Nếu bạn dùng ngôn ngữ của Tầng 4 (Đạo đức/Thuyết phục): "Anh ơi, làm thế này là thất đức, anh hãy nghĩ về mẹ cha..." Bạn nghĩ hắn sẽ buông dao xuống và khóc à? Không. Hắn sẽ cứa vào cổ bạn mạnh hơn vì bạn nói nhiều gây ức chế. Hắn đang đói thuốc (Sinh học), hắn cần tiền (Lợi ích). Đạo đức của bạn là thứ vô hình với hắn. Giải pháp lúc này: Phải dùng ngôn ngữ Tầng 1 (Chống trả nếu đủ sức) hoặc Tầng 2 (Trao đổi lợi ích: "Lấy ví đi, trong đó có 5 triệu, tha cho tôi").
2. Nghịch lý của sự Hy Sinh: Trong các thảm họa (đắm tàu, rơi máy bay), lịch sử đã ghi nhận những trường hợp ăn thịt đồng loại để sống sót. Khi về đất liền, xã hội (đang ngồi phòng máy lạnh, bụng no) phán xét họ là quái vật. Nhưng Tòa án (Pháp luật) thường khoan hồng. Tại sao? Vì pháp luật thừa nhận "Tình thế cấp thiết". Khi bản năng sinh tồn trỗi dậy, vỏ bọc người văn minh sẽ rơi xuống, để lộ ra con thú nguyên thủy. Đừng đòi hỏi một con thú đang chết đói phải cư xử như một quý ông.
TIÊU CHUẨN NHẬN XÉT HÀNH VI
Vậy làm sao để biết một hành động là Nên hay Không Nên? Đừng dùng thước đo "Tốt/Xấu". Nó quá trẻ con. Hãy dùng Ma Trận 3 Lớp Lọc này:
LỚP LỌC 1: CÓ VI PHẠM PHÁP LUẬT KHÔNG? (RỦI RO)
Nếu CÓ: Dừng lại. Vì nếu vào tù, bạn mất tự do (mất Tầng 2). Trừ khi đó là tình huống sinh tử (Tầng 1) buộc phải phạm pháp để sống.
Nếu KHÔNG: Đi tiếp sang lớp lọc 2.
LỚP LỌC 2: CÓ HIỆU QUẢ VỀ LỢI ÍCH KHÔNG? (MỤC TIÊU)
Hành động này có mang lại tiền, quyền, hoặc sự an toàn không?
Nó có giúp bạn tiến gần hơn đến mục tiêu không?
Ví dụ: Nịnh sếp.
Pháp luật: Không cấm.
Lợi ích: Có thể được tăng lương.
=> Hành động này "Khôn ngoan".
LỚP LỌC 3: CÓ PHÙ HỢP VỚI ĐẠO ĐỨC CÁ NHÂN/XÃ HỘI KHÔNG? (CHI PHÍ)
Đây là lúc cân nhắc cái giá phải trả về Danh Tiếng và Tâm Lý.
Ví dụ: Bán hàng đa cấp lừa đảo người già.
Pháp luật: Có thể lách luật (Hợp pháp vùng xám).
Lợi ích: Lợi nhuận cao.
Đạo đức: Bị xã hội khinh bỉ, lương tâm cắn rứt.
Quyết định của Sói: Nếu lợi ích quá lớn và rủi ro pháp lý thấp, nhiều con Sói sẽ bỏ qua Đạo đức.
Quyết định của Võ Văn Vũ: Đừng làm những việc khiến xã hội tẩy chay bạn hoàn toàn, vì "Danh tiếng" cũng là một loại tài sản (Lợi ích dài hạn). Hãy giữ đạo đức ở mức "Đủ dùng" để duy trì hình ảnh, nhưng đừng để nó trói buộc tay chân khi cần ra đòn quyết định.
ĐẠO ĐỨC - CÔNG CỤ CỦA KẺ MẠNH VÀ LÁ CHẮN CỦA KẺ YẾU
Hãy mổ xẻ sâu hơn về bản chất của Đạo đức trong xã hội.
1. Với Kẻ Yếu: Đạo đức là vũ khí duy nhất. Khi bạn nghèo, bạn không có tiền thuê luật sư, không có quyền lực để đàn áp. Bạn chỉ biết gào lên: "Sống phải có đức!", "Luật nhân quả không bỏ qua ai đâu!". Đó là lời nguyền rủa của kẻ bất lực. Họ mong chờ một thế lực siêu nhiên trừng phạt kẻ mạnh vì họ không làm được gì cả.
2. Với Kẻ Mạnh: Đạo đức là lớp trang điểm. Tại sao các tỷ phú hay nói đạo lý? Tại sao mafia hay đi làm từ thiện? Vì Đạo đức giúp họ Che giấu nanh vuốt. Nếu một con Sói nhe nanh ra suốt ngày, cả bầy Cừu sẽ chạy mất hoặc hợp sức húc chết Sói. Nhưng nếu con Sói khoác lên bộ lông Cừu (Đạo đức), nó có thể đi lại ung dung trong bầy và ăn thịt từng con một cách êm thấm.
=> Bài học: Hãy học cách sử dụng Đạo đức như một công cụ ngoại giao, nhưng đừng bao giờ tin rằng nó là quy luật vận hành của thế giới.
TƯ DUY NGỮ CẢNH
Người thông minh là người biết "Tắc kè hoa". Bạn phải biết mình đang ở đâu, đối mặt với ai, để bật "Hệ điều hành" phù hợp.
Khi ở trong Rừng (Gặp cướp, gặp nguy hiểm, thiên tai, chiến tranh):
Tắt hoàn toàn Tầng 4 (Đạo đức) và Tầng 3 (Luật pháp).
Bật 100% công suất Tầng 1 (Bản năng thú vật).
Cắn, xé, chạy, lừa lọc... làm mọi thứ để SỐNG. Đừng sợ mang tiếng hèn. Người chết không có tiếng nói.
Khi ở Thương trường (Cạnh tranh, đàm phán):
Sử dụng Tầng 2 (Lợi ích) làm nòng cốt.
Tuân thủ Tầng 3 (Luật pháp) để tránh rủi ro.
Dùng Tầng 4 (Đạo đức) làm mắm muối để xây dựng thương hiệu.
Đừng để tình cảm xen vào quyết định kinh doanh. Sa thải là sa thải. Đòi nợ là đòi nợ.
Khi ở Gia đình/Bạn bè thân thiết:
Lúc này mới là chỗ cho Tầng 4 (Đạo đức/Tình cảm) lên ngôi.
Hãy yêu thương, bao dung, hy sinh. Vì đây là nơi nạp năng lượng cho bạn.
Nhưng nhớ: Chỉ áp dụng với người xứng đáng (người cùng phe). Đừng mang lòng từ bi ra đãi người dưng nước lã.
"Tại sao khi dao kề cổ thì đừng nói đến đạo đức?" Câu trả lời đơn giản thôi: Vì Đạo đức tan trong máu.
Khi máu chảy, chỉ có đông máu (cơ chế sinh học) mới cứu được bạn, chứ không phải những bài thơ ca ngợi lòng nhân ái. Hãy xây dựng cho mình một nền tảng Sinh tồn vững chắc (Sức khỏe, Kỹ năng chiến đấu). Hãy tích lũy Lợi ích (Tiền bạc, Quyền lực). Hãy hiểu rõ Luật chơi (Pháp luật). Và cuối cùng, hãy khoác lên mình tấm áo Đạo đức đẹp đẽ để đi dạo giữa loài người.
Nhưng hãy luôn nhớ: Bên dưới lớp áo đó, phải luôn là một con thú khỏe mạnh, sẵn sàng nhe nanh khi cần thiết.