NLP (Lập trình Ngôn ngữ Tư duy) - Đây là một con "bạch tuộc" khổng lồ đã vươn vòi vào mọi ngõ ngách từ bán hàng, tán gái cho đến trị liệu tâm lý trong suốt 40 năm qua.
Những kẻ bán khóa học NLP sẽ nói với bạn: "Đây là chìa khóa vạn năng để cài đặt lại bộ não, giúp bạn trở thành thiên tài trong 3 ngày." Tôi nói với bạn: NLP là bộ môn "Phẫu thuật thẩm mỹ tinh thần". Nó làm cho cái vẻ bề ngoài (hành vi, ngôn ngữ) trông có vẻ bóng bẩy, thành đạt, nhưng bên trong (nội lực, tư duy gốc) thì rỗng tuếch và mục nát.
MỒI NHỬ NGỌT NGÀO - NHỮNG ĐIỂM "CÓ VẺ" TỐT
Để công bằng (như một bác sĩ trước khi cắt bỏ khối u phải xác định đâu là mô lành), tôi thừa nhận NLP có vay mượn một số nguyên lý tâm lý học đúng đắn. Nhưng nó chỉ đúng ở tầng bề mặt.
Kỹ thuật Rapport (Tạo thiện cảm): NLP dạy bạn bắt chước dáng ngồi, nhịp thở, tông giọng của đối phương (Mirroring & Matching). Cơ sở sinh học: Nó kích hoạt tế bào thần kinh gương (Mirror Neurons), tạo cảm giác "đồng loại", giúp dễ kết nối. Cái này tốt cho Sales và tán gái (nhập môn).
Mô thức VAK (Visual - Auditory - Kinesthetic): Nó giúp bạn nhận ra người đối diện tiếp nhận thông tin qua kênh nào (Nhìn, Nghe hay Vận động) để giao tiếp hiệu quả hơn. Khá hữu ích.
Neo cảm xúc (Anchoring): Tạo ra một phản xạ có điều kiện (như chó Pavlov) để kích hoạt trạng thái hưng phấn. Về mặt ngắn hạn, nó giúp bạn lấy lại bình tĩnh trước khi thuyết trình.
HẾT. Đó là tất cả những gì dùng được. Phần còn lại là Rác Rưởi Độc Hại được bọc đường. Hãy xem tiếp tại sao.
BÓC TRẦN SỰ SAI TRÁI CỦA TƯ DUY NLP - KHỐI U UNG THƯ
NLP sai ngay từ cái tên: Neuro (Thần kinh) - Linguistic (Ngôn ngữ) - Programming (Lập trình). Nó coi con người là cái máy tính. Muốn chạy phần mềm "Thành công"? Chỉ cần gõ vài dòng code ngôn ngữ vào não là xong. Sai lầm chết người! Con người là sinh vật sinh học, không phải cái máy tính.
1. Sự ngụy biện của "Modeling" (Mô phỏng): CÚ LỪA "HÀNG FAKE"
Nguyên lý cốt lõi của NLP: "Hãy tìm một người thành công, mô phỏng lại cách họ nghĩ, cách họ nói, cách họ cử động, bạn sẽ có kết quả như họ."
Phân tích: Bạn thấy Elon Musk nói lắp bắp, hay trầm tư, tay hay múa may. Bạn bắt chước y hệt. Bạn có trở thành Elon Musk không? KHÔNG. Bạn trở thành một Con Khỉ bắt chước. Bạn chỉ copy được cái Vỏ (hành vi bề nổi), bạn không copy được cái Lõi (IQ 160, khả năng chịu áp lực cực đại, vốn kiến thức tích lũy 30 năm, và 100 triệu đô la vốn liếng). NLP tạo ra một thế hệ những kẻ "diễn viên" đóng vai người thành công. Mặc vest, đi đứng khoan thai, nói giọng trầm ấm, mắt nhìn xa xăm... nhưng trong đầu rỗng tuếch và trong túi không có một xu. Đây là tư duy Cargo Cult (Giáo phái hàng hóa): Thấy máy bay thả đồ ăn xuống, thổ dân bắt chước làm cái máy bay bằng rơm để cầu mong đồ ăn rơi xuống tiếp. Ngu ngốc tột cùng.
2. "Bản đồ không phải là lãnh thổ" (The Map is not the Territory) - SỰ CHỐI BỎ THỰC TẠI
NLP dạy: "Thực tại khách quan không quan trọng, quan trọng là tấm bản đồ (cách nhìn) trong đầu bạn. Hãy đổi bản đồ, thực tại sẽ đổi."
Phân tích thực chiến: Bạn đang nợ ngập đầu (Thực tại/Lãnh thổ). NLP bảo bạn: "Đừng coi đó là Nợ, hãy coi đó là Thử thách tài chính" (Đổi bản đồ). Bạn thấy nhẹ lòng hơn? Có. Món nợ có biến mất không? KHÔNG. Lãi mẹ vẫn đẻ lãi con. Tư duy này cực kỳ nguy hiểm vì nó khuyến khích bạn Sống trong ảo giác. Thay vì lao ra đường cày cuốc trả nợ, bạn ngồi nhà "tái cấu trúc nhận thức" để cảm thấy bớt đau khổ. NLP biến bạn thành một kẻ tâm thần phân liệt, sống trong một thế giới tưởng tượng nơi mọi thất bại đều được bọc đường bằng những từ ngữ hoa mỹ.
3. Sức mạnh của Ngôn từ - TRÒ HỀ CỦA SỰ TỰ SƯỚNG
NLP tin rằng nếu bạn thay đổi cách dùng từ, đời bạn sẽ lên hương. Thay vì nói: "Tôi đang buồn", hãy nói: "Tôi đang ở trong trạng thái cảm xúc trầm lắng." Thay vì nói: "Tôi thất bại", hãy nói: "Tôi chưa thành công tạm thời."
Góc nhìn tàn nhẫn: Đây là trò Thủ dâm tinh thần bằng ngôn ngữ. Việc bạn gọi đống phân là "Socola hạng 3" không làm cho nó thơm hơn hay ăn được. Khi bạn né tránh những từ ngữ mạnh, gai góc, đau đớn (như: Ngu, Thất bại, Nhục nhã, Nghèo hèn), bạn đang tước đi của não bộ tín hiệu báo động cần thiết để sinh tồn. Ngôn từ nhẹ nhàng tạo ra những con người yếu đuối. Chính việc dám gọi tên sự thật trần trụi (như tôi đang làm) mới giúp bạn nhìn thẳng vào vấn đề và giải quyết nó.
4. Kỹ thuật "Tái khung" - SỰ NGUY HIỂM CỦA LẠC QUAN TẾU
Reframing được coi là kỹ thuật đỉnh cao của NLP: Nhìn mọi việc xấu dưới góc độ tốt. Bị vợ bỏ? -> "Tuyệt vời, cơ hội để tìm người tốt hơn và tự do." Bị đuổi việc? -> "Tuyệt vời, cơ hội để khởi nghiệp."
Tại sao nó hại? Nó bỏ qua giai đoạn XỬ LÝ ĐAU THƯƠNG (Grief Processing). Về mặt sinh học, nỗi đau, sự tiếc nuối, sự dằn vặt là cần thiết để bộ não khắc ghi bài học: "Đừng lặp lại sai lầm này nữa!". Nếu bạn "Reframing" quá nhanh, bạn xóa bỏ nỗi đau ngay lập tức. Bạn không học được gì cả. Bạn chỉ đang trốn tránh trách nhiệm. Kết quả? Bạn sẽ lại bị vợ mới bỏ, lại bị đuổi việc tiếp, vì bạn chưa bao giờ thực sự đối diện với cái "Ngu" của mình để sửa đổi. Bạn chỉ giỏi lấp liếm bằng tư duy tích cực.
TÁC HẠI XÃ HỘI - ĐỘI QUÂN ZOMBIE BIẾT NÓI ĐẠO LÝ
Hãy nhìn vào cộng đồng những người cuồng NLP (Practitioners, Master Practitioners). Họ có đặc điểm gì?
Giao tiếp thiếu chân thành (Inauthentic): Họ nói chuyện với bạn nhưng mắt họ đang soi "chuyển động mắt" của bạn. Họ bắt chước dáng ngồi của bạn một cách máy móc. Bạn cảm thấy rợn người. Bạn cảm thấy mình đang nói chuyện với một con Robot được lập trình, không phải một con người có trái tim.
Ngáo quyền lực (God Complex): Họ tin rằng họ có thể "đọc vị" và "điều khiển" bất kỳ ai. Họ ảo tưởng rằng với vài câu thôi miên ngôn từ (Milton Model), họ có thể khiến khách hàng mua nhà, khiến cô gái lên giường. Thực tế: Họ chỉ lừa được những kẻ yếu bóng vía. Gặp một con Sói già đời, những mánh lới NLP của họ trở thành trò hề lố bịch.
Nghiện chứng chỉ (Certificate Hunters): Hệ thống NLP là một mô hình đa cấp giáo dục. Học xong Level 1, phải học Level 2 để "mở khóa sức mạnh", rồi lên Master, Trainer. Tốn hàng trăm triệu để nhận về những tờ giấy vô giá trị trong thế giới thực. Doanh nghiệp cần Doanh số, không cần chứng chỉ NLP Master.
THAY "LẬP TRÌNH" BẰNG "HUẤN LUYỆN"
Bạn của tôi, Bộ não không phải là cái máy tính để bạn gõ lệnh "Enter" là ra kết quả. Bộ não là CƠ BẮP.
Bạn không thể "Lập trình" cho cơ bắp to lên bằng cách ngồi hình dung hay nói những lời khẳng định tích cực. Bạn phải TẬP LUYỆN (TRAINING). Bạn phải xé rách cơ bắp (Đau đớn), nạp dinh dưỡng (Kiến thức), và nghỉ ngơi (Hồi phục).
Thay vì NLP, hãy dùng Giao thức Võ Văn Vũ:
Đừng Mô Phỏng (Modeling) -> Hãy Giải Mã (Decoding): Đừng bắt chước hành vi của người giàu. Hãy tìm hiểu xem họ đã đánh đổi những gì, họ đã chịu đựng rủi ro gì, họ có tư duy cốt lõi gì. Học cái TƯ DUY, đừng học cái VẺ NGOÀI.
Đừng Tái Khung (Reframing) -> Hãy Đối Diện (Confronting): Thất bại là thất bại. Đau là đau. Nhìn thẳng vào nó. Phân tích xem tại sao mình ngu? Tại sao mình thua? Đừng bọc đường cho cứt. Hãy chấp nhận cúi xuống mà dọn cứt đi.
Đừng Neo Cảm Xúc (Anchoring) -> Hãy Xây Dựng Năng Lực (Competence): Sự tự tin bền vững nhất đến từ việc Bạn biết chắc mình làm được. Một võ sĩ đai đen không cần "neo cảm xúc" để tự tin. Hắn tự tin vì hắn đã đấm 10.000 cú đấm và hạ gục 100 đối thủ. NĂNG LỰC TẠO RA NIỀM TIN. Không phải ngược lại.
NLP là liều thuốc giảm đau. Nó giúp bạn thấy dễ chịu trong chốc lát, nhưng nó không chữa được bệnh nghèo, bệnh dốt, bệnh yếu hèn. Muốn chữa bệnh? Phải uống thuốc đắng. Phải lên bàn mổ. Vứt bỏ ảo giác "Lập trình tư duy" đi. Bước ra ngoài kia và để cho cuộc đời đấm vào mặt bạn. Đó mới là cách bộ não thực sự trưởng thành.